TT - Có một ngôi trường mà gần mười năm nay từ sáng tới tối, từ giảng đường về ký túc xá chưa bao giờ có tiếng nói. Ở nơi ấy luôn tĩnh lặng, cả thầy và trò chỉ giao tiếp với nhau bằng ngôn ngữ của đôi tay. Âm thanh duy nhất nơi đây mà tôi ghi nhận được là những cái bá vai để gọi bạn, gọi thầy; là tiếng cười khúc khích bay lên từ ước mơ cháy bỏng…

Sau những giờ học, học viên thường trò chuyện về những mơ ước, khao khát, cảm nhận của mình về thế giới xung quanh - Ảnh: TRUNG TÂN

Đó là lớp học của dự án “Giáo dục đại học cho người khiếm thính Việt Nam” được giảng dạy tại Trường CĐ Sư phạm Đồng Nai. Dự án do Tổ chức The Nippon Foundation (Quỹ Nhật Bản), kết hợp Sở GD-ĐT tỉnh Đồng Nai tổ chức từ năm 2000. Quỹ Nhật Bản tài trợ toàn bộ, từ lương giáo viên, thiết bị giảng dạy đến học bổng cho học sinh. Sau gần 10 năm triển khai, giáo viên và HS của trường đã tự soạn được hai cuốn sách ngôn ngữ ký hiệu (NNKH) dùng để giao tiếp và học tập…

Dạy bằng… đôi tay

Nếu như ở nhiều trường khiếm thính khác một hoặc hai giáo viên sẽ dạy luôn tất cả các môn ở một lớp thì tại đây mỗi bộ môn đều có giáo viên (dạy hợp đồng) đứng lớp. Dĩ nhiên các giáo viên này đều phải học cách… dạy bằng tay thay vì vẫn giảng bằng lời tại trường bình thường. Với những giáo viên mới, trường tổ chức có thông dịch viên để đảm bảo kiến thức của môn nào phải do chính chuyên môn của giáo viên đó giảng.

“Chương trình của dự án bao gồm hai học phần chính: trung học song ngữ và kỹ năng sử dụng NNKH bậc đại học. Tất cả đều học bằng NNKH nên giảng đường không hề có bất kỳ âm thanh hay tiếng nói nào. Mọi người hiểu và chia sẻ với nhau qua ngôn ngữ của đôi tay” - cô Nguyễn Thị Hòa, trợ lý giám đốc dự án, chia sẻ.

Tại lớp học không tiếng nói, làm sao để HS hiểu được một từ rất trừu tượng trong tiếng Việt, tiếng Anh, trong khoa học nào đó…; phải “chuyển ngữ” sang NNKH ra sao để HS hiểu trọn vẹn ý của từ, của câu, của nội dung bài giảng, của môn học… cần nhiều nỗ lực từ người đứng lớp. “Mệt lắm, dạy sao cho HS hiểu là cả vấn đề. Cái khó nữa là giáo viên cũng không học hết và hiểu hoàn toàn ngôn ngữ và ngữ pháp của NNKH để chuyển tải nội dung bài học.

Nhiều khi tôi cứ loay hoay mãi với một từ, dùng hết tay chân, điệu bộ cũng không sao diễn tả được cho các em hiểu. Nhưng giờ thì đỡ hơn, tôi thường quan sát các em “nói chuyện” trong giờ ra chơi để học thêm “từ vựng” của NNKH từ HS của mình” - cô Tôn Nữ Thu Thủy, giáo viên dạy môn ngữ văn, cho biết.

Mơ về ngôi trường cho người khiếm thính

Khi mới thành lập, để được tham gia lớp học HS phải trải qua kỳ thi tuyển với điều kiện: đã học xong chương trình tiểu học và tham dự phỏng vấn trực tiếp 10 câu hỏi (trực tiếp bằng NNKH ở các hình thức nhận dạng, giải thích, ráp nối tranh ảnh, đồ vật liên kết thành câu chuyện, kiến thức xã hội). Những HS đầu tiên nay đang là những học viên của lớp đào tạo giáo viên cho người điếc. Mỗi người là một ước mơ, một hoài bão để chứng minh cho xã hội thấy mình vẫn là người có ích, có học thức.

Hiện nay, ở Việt Nam chương trình cho HS khiếm thính chỉ dạy hết lớp 5, sau đó HS phải hòa nhập môi trường học tập chung hoặc tìm hướng đi khác. “Tham gia lớp học này tôi hi vọng mình nối bước những người đi trước dạy học lại cho HS câm điếc bằng chính ngôn ngữ của họ” - bạn Nguyễn Trần Thủy Tiên, một học viên của lớp, tâm sự.

Với anh Đức (Định Quán, Đồng Nai), vào thế giới của người khiếm thính là việc hoàn toàn bất ngờ. Tốt nghiệp THPT, Đức theo học trung cấp tại trường GTVT và đi làm thêm bằng cách lái xe tải để trang trải học hành. Năm 2004, một tai nạn giao thông trong lúc lái xe làm Đức phải nằm viện suốt hai năm. Ra viện, anh hoàn toàn không nói được nữa vì đứt dây thanh quản, việc giao tiếp trở nên vô cùng khó khăn.

Nghe tin có lớp học này, anh đăng ký tham gia như một người điếc, phải dùng ngôn ngữ của đôi tay. “Khi mới vào đây tôi buồn lắm vì phải học múa dấu, vì nghe được nhiều thứ nhưng không nói được... Dần dần tôi quen, những bạn ở đây cho tôi sự tự tin, ai cũng chia sẻ ước mơ trở thành những giáo viên dạy lại cho những người câm điếc bằng những gì mình đã học. Chúng tôi muốn xã hội thấy người điếc cũng có nhiều nỗ lực để vươn lên học cao hơn, cũng có những hoài bão. Chúng tôi mong xã hội quan tâm hơn, Nhà nước đầu tư nhiều hơn cho những chương trình như thế này”.

Ban đầu bố mẹ động viên vào học tại trường, bạn Lưu Ngọc Tú (TP.HCM) rất sợ vì phải đi học xa nhà, phải tiếp xúc với nhiều người lạ. Nhưng bố mẹ động viên (viết ra giấy): “Nếu không học, con sẽ không có tương lai, con phải cố gắng để sống tốt hơn”. Vào đây được gặp nhiều bạn cùng cảnh ngộ, ngôn ngữ giao tiếp bằng múa tay giúp Tú thuận lợi hơn trong giao tiếp và học tập. “Nói chuyện” được nhiều hơn nên cô ngày càng tự tin hơn.

Hiện Tú là thành viên CLB người khiếm thính TP.HCM, CLB trao đổi về những tâm tư, nguyện vọng và mơ ước của người khiếm thính. “Tôi hi vọng khi kết thúc khóa học này tôi sẽ cùng các bạn ở đây xây dựng được một ngôi trường dành riêng cho người khiếm thính học tập bằng NNKH và sẽ học cao hơn, giúp ích nhiều hơn cho xã hội” - Tú mơ ước.

TRUNG TÂN